تاريخ : پنجشنبه ۱۱ خرداد ۱۳٩۱

تاریخچه ارزیابی اثرات زیست محیطی

 اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی

- گردآوری اطلاعات موجود در زمینه ویژگی های زیست محیطی محدوده پروژه

- بررسی  و شناخت ویژگی های زیست محیطی محدوده تحت تاثیر پروژه، شامل ویژگی های فیزیک و شیمیایی، بیولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی

- پیش بینی اثرات زیست محیطی ناشی از  مراحل مختلف اجرای طرح مذکور

- پیشگیری از  تخریب محیط زیست  از طریق کنترل اثرات احتمالی طرح

- تصمیم گیری  در خصوص رد یا قبول  پروژه پیشنهادی

- ارائه روش ها و راهکارها در خصوص چگونگی سازگاری پروژه با محدودیت


مفهوم فاز بندی پروژه

—فاز ساختمانی
—فاز بهره بردای

 

گزینه های پروژه

 اصلی :  1- اجرای طرح         2 عدم اجرای طرح

 

 

فرعی :

1- پایه

2- محل پروژه

3- توسعه

4-غیر فیزیکی

 




شناسایی و پیش بینی اثرات و پیامدهای زیست محیطی

 

 شناسایی اثرات پروژه  بر محیط فیزیکی و شیمیایی

 

اثرات پروژه بر کیفیت هوا

اثرات پروژه بر منابع آب

اثرات پروژه بر منابع خاک

اثرات پروژه بر منابع میزان تراز صدا

اثرات پروژه بر منابعحیات وحش

اثرات پروژه بر منابعاکوسیستم های منطقه

اثرات پروژه بر منابع محیط بیولوژیک

اثرات پروژه بر منابع اقتصادی

اثرات پروژه بر منابع فرهنگی

 

 

—ارزیابی و تحلیل داده ها
—
—
—ارزیابی اثرات فناوری (TA)
—ارزیابی سریع محیط زیست شهری
—ارزیابی آستانه نهای محیط زیست
—ارزیابی اکو سیستم های کشاورزی
—ارزیابی اثرات اجتماعی
—ارزیابی ریسک  اکولوژیکی
—ارزیابی اثرات تجمعی  (CIA)
—ارزیابی اثرات بهداشتی (HIA)
—...

 

 

 

اهداف اساسی پیامدها زیست محیطی

 

اهداف بلند مدت

اهداف کوتاه مدت :

1-تعیین اقدامات اصلاحی  مناسب  و درج ان در برنامه ویژه

2-پیش بینی  بروز پیامدهای محیط زیستی مهم  و ماندگار

3- تعیین ویژگی  های پیامدهای محیط زیستی مهم و ماندگار پیش بینی شده

4- تعیین درامدها و هزینه های محیط زیستی پروژه

 

مراحل ارزیابی پیامدهای محیط زیستی در  اهداف کوتاه مدت

 

1- توضیح محیط زیست موجود

2- انتخاب شاخص ها محیط زیستی قابل استفاده

3- انتخاب شاخص ها محیط زیستی قابل استفاده

4- پیش بینی ماهیت پیامدها محیط زیستی

5-تشخیص مسائل انسانی که در رابطه با پروژه  پیش می آیند

6-ارزیابی اهمیت پیامدها

7-درج اقدامات اصلاحی در برنامه

8-تشخیص درامدها و هزینه های محیط زیستی پروژه

9-تهیه گزارش ارزیابی

—تجزیه و تحلیل اثرات
—برای تصمیم و نتیجه گیری مسائل ارزیابی  ناگزیریم اهمیت نسبی پارامترهای زیست محیطی را بدانیم . ، این اهمیت نسبی ، درجه ارجحیت هر پارامتر را نسبت به بقیه پارامترها نشان می دهد  . این ارجحیت را وزن می نمیم و 4 روش برای ارزیابی اوزان نام می بریم .
—
—الف ) روش LINMAP
—ب)روش کمترین مجذورات وزین شده
—ج)روش بردار ویژه
—د) روش انتروپی  :  1- روش Icold            2- روش Ad – hoc  3- روش Adkin & Bruke

 

 

مراحل ارزیابی پیامدهای محیط زیستی توسعه

 ارزیابی اولیه :
1- براورد و انتخاب  یکی از گزینه های موجود پروژه
2- تعیین و گنجاندن اقدامات اصلاحی  در برنامه پروژه
3- تشخیص و تعیین  پیامدهای محیط زیستی ماندگار

ماتریس

ماتریس ها جداول دو بعدی برای شناسایی اثرات ناشی از ارتباط بین فعالیتهای پروژه  و اجزای خاص محیط زیست میباشند .

انواع ماتریس:
1- مور
2- گام به گام
3- سه بعدی


متدولوژی های تجزیه وتحلیل در ارزیابی اثرات زیست محیطی

تحلیل گر ارزیابی یا گروهی که مسئولیت  تهیه گزارش ارزیابی را بر عهده دارند  با تعداد زیادی از داده های  کمی و خام  مواجه می باشند . لذا باید از متدولوژی استفاده نماید که معیار ها و یاضوابطی بر انها حاکم باشد . در یک دیدگاه هر یک از تکنیک ها و روش های ارزیابی باید خصوصیات زیر را داشته باشد :
1- دارای دیدگاه سیستماتیک باشد
2- قادر به سازماندهی تعداد زیاید از داده های ناهمگون باشد
3- قابلیت کمی سازی  را در بر داشته باشد
4- از نظر خلاصه سازی داده ها قابلیت داشته باشد
5- جمع بندی داده ها را با حداقل از دست دادن انها فراهم نماید
6- قادر به نمایش داده های خام و اطلاعات مورد نیاز  در اشکال معنی دار باشد .
در نتیجه یک متد ارزیابی باید  کلیه اثرات (اولیه و ثانویه) را مشخص نماید و س÷س زمان و دوره انها را نشان دهد .  کنش و واکنش  دو یا چند اثر نیز باید مورد توجه قرا گیرد  و اهمیت ومیزان  ان نیز روشن شود .


تجزیه و تحلیل مبتنی بر سامانه رایانه ای GIS


GIS چیست ؟
بطور کلی سیستمی است برای ثبت ، ذخیره سازی ، کنترل تلفیق ، بکار گیری  ، تحلیل و نمایش داده ها  که به لحاظ مکانی زمین مرجع هستند

چرا GIS لازم است


* افزایش جمعیت جهانی و استراتژی های مربوط به آن
* الودگی محیط زیست
*نابودی جنگل ها و مراتع
*بلایای طبیعی (سیل ، زلزله ، اتش سوزی ...)
* خشکسالی و غیره باعث شده است که بشر به فکر ایجاد سیستم هایی باشد تا بتواند دسترسی وی را به اطلاعات آسانتر کند .

مزیت GIS بر سیستم های مشابه


در سری Cad  ما فقط با عوارض جغرافیایی سر و کار داریم و در DBM  ها فقط با اطلاعات توصیفی اما در GIS  این دو گونه اطلاعات  در یک جا جمع شده و بین آنها اتصال برقرا شده است .


کاهش اثرات سوء

برنامه مدیریت زیست محیطی که امروزه در بسیاری از  طرح های توسعه ای به اجرا در می آید یکی از قوی ترین ابزارها  در اجرای راهکارهای کاهش اثرات سوء می باشد .  ابزارهای جدیدی  مانند تحلیل گردش مواد ، ارزیابی چرخه حیات، اکوبالانس ها  و .... که محصولات و خدمات  فرایندها  و فعالیتهای توسعه  را در بر  می گیرند، خواستگاهی برای بیان یک سیستم مدیریت زیست محیطی می باشند


عناصر یک سیستم مدیریت زیست محیط

پایش
بازرسی
اموزش
مشارکت مردمی

برنامه پایش زیست محیطی و اندازه گیری

 

—برنامه مدیریت زیست محیطی

 —برنامه مدیریت زیست محیط که امروز در بسایری از طرحهای توسعه ای به اجرا در می اید یکی از قوی ترین ابزارها در اجرای راهکارهای کاهش اثرات سوء می باشد .  ابزارهای جدیدی مانند تحلیل گردش مواد ارزیابی چرخه حیات اکو بالانس ها و غیره  که محصولات خدمات و فرایندها و فعالیتهای توسعه ای را در بر می گیرند خواستگاهی برای  بنیان یک سیستم مدیریت زیست محیطی است .

—
—تاثیرات ناشی از طرح ساماندهی گردشگری عموما در دو فاز ساخت و بهره برداری خواهد بود .  به عبارت دیگر با یک برنامه کنترلی و مدیریتی صحیح ، کنترل الودگی و ثرات ناشی از اجرا به حد مطلوبی امکان پذیر خواهد بود . برنامه مدیریت زیست محیطی سازمان تشکیلاتی زمان بندی و بودجه راهکارهای اصلاحی را در فاز ساختمانی و بهره مشخص می نماید .
—

 

 

—عناصر اصلی یک سیستم مدیریت زیست محیطی
—
—پایش
—بازرسی
—آموزش
—مشارکت مردمی
—
—برنامه پایش زیست محیطی و اندازه گیری
—
——در این بخش شاخص های کلیدی عملیات و فعالیتهای گردشگری که منجر به پیامدهای بارز زیست محیطی می ردند طبق روش های اجرایی مدرن  مورد پایش و اندازه گیری قرار می گیرند .
—سازمان تشکیلاتی مسئول
—هیئت مشاور عالی :
—مدیر کل اداره محیط زیست استان و در صورت لزوم نماینده دفتر ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست
—نماینده مسئول اداره کل راه و ترابری استان
—نماینده مسئول اداره کل مدیریت و برنامه ریزی
—نماینده از اساتید صاحب نظر دانشگاهی در زمینه ارزیابی اثرات زیست محیطی
—

 —گروه کاری

 
——کارشناس منابع طبیعی با گرایش محیط زیست
—کارشناس HSE
—کارشناس ارشد الودگی (آب و خاک و هوا )
—کارشناس آلودگی صوت
—کارشناس عمران
—نمونه بردار و تکنسین ازمایشگاه
—راننده
—کارگر
—

 

 

 

 

—اهداف و سیاستها
—
—وظایف هیئت مشاور عالی
—تشکیل جلسات منظم هر 3 ماه یکبار
—بررسی اسناد و مدارک مربوط به کار گروه پایش
—نظارت بر اجرای برنامه های مدیریت زیست محیطی
—کنترل گزارشات پیشرفت کار و اتخاذ تصمیمات کار جهت حل مشکلات انها
—

 

 

—وظایف گروه کاری
—در این بخش از سیستم مدیریت زیست محیطی شاخص های کلیدی عملیات و فعالیتهای گردش گری  در دو فاز ساختمانی و بهره برداری  که منجر به پیامدهای بارز زیست محیطی می شوند مورد پایش و اندازه گیری های زیست محیطی قرار می گیرند .
—

سه گام اصلی  اجرای برنامه های زیست محیطی:

جمع اوری از طریق آزمایش ها مشاهدات و بازرسی ها

ارزیابی اطلاعات جمع اوری شده

فرمول بندی نتایج شامل تعیین جنبه های مورد نیاز برای بهبود و اصلاح

 

باید تیم اموزش داده ای در حضور هیئت مشاور عالی برنامه پایش زیست محیطی را تدوین و اجرا کنند.

نتایج انها باید به عنوان سند پایش زیست محیطی واحد مربوطه استفاده کند

پایش زیست محیطی با دو هدف برنامه ریزی و اجرا می باشد

بیشتررین اثرات اول  به محیط  آبی و بعد به محیط خاکی می باشد

پایش محیط های خاکی در فاز محیط های ساختمانی غیر قابل اجتناب است زیرا  بافت و دانه بندی و حاصلخیزی خاک را مشخص می کند  و صرفا جهت ثبت تغییرات است .

 

الف ) فاز ساختمانی  :

برنامه پایش دقیق جهت مطالعه کیفیت آبهای تحت اثر لازم است.

سایر پارامترهای کیفی مورد سنجش اب  را می توان با اکسیژن محلول، درجه حرارت ، ,Ph COD  و کلیفرم کل اشاره نمود .

ب)‌فاز بهره برداری :

یکی از اثرات وارد بر اجزای محیط به ویژه بر محیط فیزیکی و شیمیایی در فاز بهره برداری  آلودگی صوتی می باشد . بنابراین پایش الودگی صوتی ضروری است .

این اقدام با هدف تعیین میزان اثر بخشی اقدامات کنترلی پیشنهادی  و  کاش هرگونه اثر سوء بر جوامع محلی ارائه گردیده است

 

مهمترین محور های پایش

تعیین ایستگاههای سنجش آلودگی هوا و اندازه گیری الاینده های هوا شامل COx  و NOx و SOx  هیدروکربنها ، دود و ذرات معلق هر سه ماه یکبار

بررسی عوامل بیماری زا در محیط و ارتباط ان با پروژه پیشنهادی

اندازه گیری صدا در محدوده پیرامونی واحدهای صنعتی  و یا مسئول حمل و نقل  و تردد

تعیین چاههای گمانه  جهت نظارت بر کیفیت آبهای زیر زمینی قبل و بعد از اجرای پروژه

....

 

 

 

 

تدوین برنامه اموزش

آموزش مسائل مدیریت محیط زیست جهت مدیران

آموزش جهت مسئولین و سرپرستان بخش های مختلف پروژه

...

1-2  آموزش مسائل مدیریتی محیط زیست جهت مدیران

برنامه آموزش مدیران :

آشنایی با آلاینده های پروژه و لزوم رعایت برنامه های زیست محیطی

 اموزش ابزار  مفاهیم  و اصول مدیریت زیست محیطی

 

2-3 آموزش جهت مسئولین و سرپرستان اجرایی بخش های مختلف پروژه

اثرات الاینده ها  و نحوه جلوگیری از انها

مبانی مدیریت محیط زیست

چگونگی رفتار با حوادث در شرایط اضطراری

 ...

2-3 آموزش محیط زیست جهت کارکنان و پرسنل طرح

مفاهیم اولیه  محیط زیست و الاینده های آن

آشنایی با آلاینده های  پروژه و فعالیتهای بخش مربوطه

....

2-4 آموزش مسائل عمومی محیط زیست به اهالی بومی منطقه  و ذی نفعان

رسانه های عمومی  به ویژه رسانه های محلی

نصب تابلوهای تبلیغاتی در رابطه با مسائل زیست محیطی و غیره

...

 

—
—
—
—3 تدوین برنامه های جلب مشارکت مردمی
—فرایندی دو جانبه و مستند  که از یک طرف مردم  و از طرف دیگر مسئولین جهت حل مشکلات و تامین نیازها عمل می کنند .
—برای اجرای بهتر طرحهای زیست محیطی  اقدامات زیر لازم است
—انجام مصاحبه با مردم بومی و تکمیل پرسشنامه
—انجام مصاحبه با کارشناسان بومی و تکمیل پرسشنامه و ....
— 
—4 تدوین برنامه های ممیزی
— طرح فوق منوط به اجرای چرخه ی pdca یا به عبارت دیگر طرح ریزی plan ، اجرا (do) ، کنترل (check ) ، اعمال بازنگری (act )  می باشد .
—

برای این منظور می توان از شاخصهای مورد استفاده جهت پایش برای انجام ممیزی و بررسی درجه

تطابق اقدامات انجام شده و اقدامات پیشنهادی استفاده نمود. با استفاده از این روش براحتی می توان

نقاط خلا را در اقدامات سخت افزاری و یا نرم افزاری مجریان طرح شناسایی و نسبت به اصلاح آنها

اقدام نمود. برای همین منظور انجام دو سطح ممیزی در طی فاز ساختمانی و بهره برداری پروژه توصیه می گردد:

 

 

ممیزی سطح اول:

نسبت به ممیزی ادواری قسمتهای مختلف طرح و بررسی درجه تطابق اقدامات انجام شده و همچنین کیفیت اجرای این اقدامات، تلاش نماید و نتیجه انجام ممیزی فوق الذکر را در قالب گزارشی برای ارائه در کمیته فنی تهیه نماید.

 

- ممیزی سطح دو :

با توجه به قوانین و مقررات جدید صادره از سوی سازمان محیط زیست، کلیه طرحهای توسعه طی دوران ساخت و بهره برداری بایستی مورد نظارت و بازرسی قرار گیرند. این اقدام برای حصول اطمینان از درجه و کیفیت اجرای طرحهای تقلیل آثار سو و مدیریت زیست محیطی از سوی نهادهایی خارج از پروژه انجام می گردد، گزارشات نظارت و بازرسی پس از تایید مجریان طرح به سازمان محیط زیست ایران و ادارت تابعه ارسال می گردد.

 

 

تعاریف

-1-3 بهبود مستمر

-2-3 محیط زیست

-3-3 جنبه زیست محیطی

-4-3 پیامد زیست محیطی

-5-3 سیستم مدیریت زیست محیطی

-6-3 ممیزی سیستم مدیریت زیست محیطی

-7-3 هدف کلان زیست محیطی

-8-3 عملکرد زیست محیطی

-9-3 خط مشی زیست محیطی

-10-3 هدف خرد زیست محیطی

-11-3 طرف ذینفع

-12-3 سازمان

-13-3 پیشگیری از آلودگی

 

الزامات سیستم مدیریت زیست محیطی

 

-1-4 الزامات کلی

-2-4 خط مشی زیست محیطی

الف) متناسب با ماهیت ؛ وسعت و پیامدهای زیست محیطی فعالیتها ؛ محصولات یا خدمات آن باشد .

ب) شامل تعهد به بهبود مستمر و پیشگیری از آلودگی باشد .

ج) شامل تعهد به تبعیت از قوانین و مقررات زیست محیطی مربوطه ؛ و همچنین الزامات دیگری که سازمان آنها

را تقبل کرده است ؛ باشد .

د) چارچوبی برای تعیین و بازنگری اهداف کلان و اهداف خرد زیست محیطی ارائه نماید .

ه) مدون ؛ اجرا و برقرار نگهداشته شده و به کلیه کارکنان ابلاغ شده باشد .

ر) برای عموم قابل دسترسی باشد .

3-4 طرح ریزی

-1-3-4 جنبه های زیست محیطی

-2-3-4 الزامات قانونی و سایر الزامات

-3-3-4 اهداف کلان و اهداف خرد

-4-3-4 برنامه (های ) مدیریت زیست محیطی

الف) تعیین مسئولیتها برای دستیابی به اهداف کلان و اهداف خرد در هر بخش و سطحی از سازمان که مربوط

باشد.

ب) نحوه و زمان بندی دستیابی به آنها

4-4 اجرا و عملیات

1-4-4 ساختار و مسئولیت

وظایف ؛ مسئولیتها و اختیارات باید تعیین و مدون و ابلاغ شوند تا مدیریت زیست محیطی مؤثر تسهیل شود.

 

مدیریت باید منابع ضروری را برای اجرا و کنترل سیستم مدیریت زیست محیطی فراهم نماید. این منابع شامل

منابع انسانی و مهارت های تخصصی ،ومنابع مالی می گردد.

الف ) حصول اطمینان از اینکه الزامات مدیریت زیست محیطی بر طبق این استاندارد تعیین ، اجرا و حفظ

میشود .

ب) گزارش دهی در مورد عملکرد سیستم مدیریت زیست محیطی به مدیریت رده بالا به منظور بازنگری و به

عنوان پایه ای برای بهبود سیستم مدیریت زیست محیطی .

2-4-4 آموزش ؛ آگاهی و صلاحیت

الف ) اهمیت انطباق با خط مشی و روشهای اجرایی زیست محیطی و با الزامات سیستم مدیریت زیست محیطی

ب) پیامدهای زیست محیطی بارز،اعم از بالفعل یا بالقوه، حاصل از فعالیتهای کاری آنان و منابع زیست محیطی

ناشی از عملکرد بهبود یافته افراد.

ج)نقش و مسئولیتهای خود در حصول انطباق با خط مشی و روشهای اجرایی زیست محیطی و با الزامات سیستم

مدیریت زیست محیطی و از جمله با الزامات آمادگی و واکنش در وضعیت اضطراری.

د) عواقب بالقوه عدول از روش های اجرایی عملیاتی مشخص شده.

افراد انجام دهنده وظایفی که می تواند باعث پیامدهای زیست محیطی بارز شود باید از لحاظ تحصیلات ،آموزش و یا تجربه مناسب، واجد صلاحیت باشند.

http://hsefirst.persiangig.com/eia/2.gif

ارسال توسط reza maleki