تاريخ : شنبه ۱۳ خرداد ۱۳٩۱

5s همان  نظام اراستگی که در کشور ‍‍ژاپن ابداع و بکار گرفته شد.

1.ساماندهی

2.نظم و ترتیب

3.تنظیف و پاکیزگی

4.استاندارد سازی

5.انضباط و تداوم

چکیده: با به کار گیری 5s در زندگی و محیط کار به نظم و اراستگی خواهیم رسید.

تاریخچه ی 5s: مانند مقولات دیگر بهره وری و کیفیت پیشینه ی بسیار کهن دارد و از مدت ها پیش وجود داشته و به هیچ وجه پدیده ی جدیدی نیست؛در حقیقت ادمی با اندیشیدن و به کار بردن همه ی این مفاهیم به درجه ی ترقی و تعالی کنونی رسیده است.


ساختن اهرام ثلاثه در مصر،داشتن ارتش های منظم در دوران هخامنشی و قوانین و دستورات مربوط به اداره ی شهر ها،از مصادیق باستانی بودن وقدیمی بودن این مقوله است و همچنین میتوان به این اشعار زرتشت نیز اشاره نمود "پندار نیک،گفتار نیک،کردار نیک"

5s به شیوه ی ژاپنی و به صورت یک رشته ی خاص با ادبیات مکتوب از سال 1985مطرح گردید و در اغاز نیز نه در قالب 5s بلکه محدود به 3s نخستین بود .

نخستین متن در باب 5s در سال 1986 نگاشته شده است .

در اواخر دهی 80 اقای سوزوکی کتابی به نام " دیباچه ای بر رویکرد جامع ارتقاء و بهره وری "را تالیف کرده بود که فصل 8 از کتاب مذکور به 5s اختصاص یافته بود.

مهمترین متن در زمینه ی 5s تحت عنوان 5s پنج کلید برای نیل به کیفیت عالی در محیطی برخوردار از کیفیت فراگیر،تآلیف  اوسادا(OSADA)در سال 1991 منتشر شد.

 

5s چیست؟

اصطلاح 5s معرف 5 واژه ی ژاپنی زیر است:

1.تشخیص/ساماندهی(seiri)؛(sort):

اقلام و اشیاء غیر ضروری را جدا کرده و انها را از محیط کار دور کنید

2.نظم و ترتیب(seito)؛(set in order ):

اقلام ضروری را از روی نظم و ترتیب در جای خود قرار دهید به نحوی که در صورت نیاز به اسانی در دسترس باشند(ذخیره سازی،استقرار کار کردی و حذف نیاز به جستجو)

3.تنظیف/پاکیزه گی(seiso)؛(shine):

محل کار خود را به طور کامل تمیز کنید به طوری که ضایعات و گرد و غبار در ان نباشد(پاکیزه و پاک سازی نمودن و رفع مشکلات کوچک)

4.تثبیت/استاندارد سازی(seiketsu)؛(standardize):

سعی کنید خانه و محیط کار خود را همواره در استاندارد مطلوبی حفظ کنید(مدیریت دیداری و استاندارد کردن فعالیت های 5s)

5.تکلیف/انضباط(shitsuke)؛(sustaion):

به افراد اموزش دهید تا هر یک به طور مسنقلدر رعایت نظم و انضباط و مقررات بکوشند(نگهداری از انچه بدست امده،شکل دهی عادت صحیح و انضباط در محل کار)

2-1)سین اول(seiri):

 شناسایی اقلام ضروری

طبقه بندی اشیاء و دسته بندی

تعیین اولوییت نگهداری برای اشیاء

ذخیره سازی مناسب بر حسب نیاز

دور ریختن اقلام زائد 

سی ری:که در معنای ژاپنی به معنای سازماندهی و در فن 5s به معنای تشخیص ضروری ها از غیر ضروری ها وبه دور ریختن  غیر ضروری ها میباشد

معنای لفظی ان:قرار دادن اشیاء با نظم خاص(سازماندهی)

معنای صنعتی ان:مشخص کردن اقلام مورد نیاز و اقلام مازاد و دور ریختن انچه مورد نیاز نیست.

 برای اجرای سازماندهی به طور کلی معیارهای مشخصی را در نظر میگیرند و مطابق ان اقلام را به ویژه اقلام ضروری را از نظر نحوه ی نگاهداشت و مکان طبقه بندی میکنند.

معیار این طبقه بندی میزان اولویت و اهمیت و دفعات استفاده از اشیاء است

 

اهداف:

 تعیین معیار هایی برای حذف غیر ضروری ها

به کارگیری مدیریت اولویت ها و تعیین اولویت

حذف علل الودگی

 

فعالیت ها:

حذف غیر ضروری ها بر اساس معیار های تعیین شده

مبارزه با علل الودگی

استاندارد سازی بر اساس اصول

 

اصول:

مدیریت اواویت ها و مبارزه با علل

2-1-1)بحث ضایعات

در محیط های پیچیده کاری امکان وقوع اشتباهات وجود دارد که بسیاری از انها باعث بوجود امدن ضایعات میگردند و هدر رفتن سرمایه وقت را به دنبال دارد و در صورتی که ضایعات به دست مشتری یا مصرف کننده برسد مشکلات عدیده ای را بوجود خواهد اورد.

معمولآ در برخورد با اشتباهات و ضایعات دو نوع طرز فکر وجود دارد:

1.اشتباهات و مشکلات اجتناب ناپذیر هستند وما باید یاد بگیریم که چگونه با انها زندگی کنیم .این طرز فکر در فرهنگ اراستگی محیط کار 5s پذیرفتنی نیست زیرا این طرز فکر تقریبا همیشه ما را به سمت ضایعات هدایت خواهد نمود

2.اشتباهات و مشکلات باید حذف شوند هر چند این طرز فکر به خودی خود به حذف مشکلات نمی انجامد ولی ما را قادر میسازد که به سمت ضایعات صفر (zero defect)حرکت نماییم.

برای بحث ضایعات یک روش ابداعی ژاپنی ارائه میگردد:

تکنیک پوکایوکی،که در اصطلاح امریکایی،خطا ناپذیری(mistake proofing)نامیده میشوند و در بخش ایمنی،مخصوصا در امریکا بسیار استفاده میشود.

ابداع گراین روش فردی ژاپنی به نام شی جیو شینگو میباشد.

پوکا یوکی چیست؟

پوکا یوکی در حقیقت یک نوع بازرسی 100%اما با تفاوت بسیار زیاد نسبت به بازرسی های معمولی.در روشهای جاری بازرسی محصول،معمولا یک ایستگاه کاملا جدا که هیچ گونه ارتباطی به فرایند ساخت ندارد،تعریف و بازرسی مطلق ان انجام میشود،در صورتی که در روش پوکایوکی فرایند بازرسی جزئی از فرایند ساخت است.

با استفاده از تکنیک های پوکایوکی فرایند به گونه ای طراحی میگردد که امکان بروز اشتباه وجود ندارد.

مثال هایی از تکنیک پوکایوکی که در زندگی رزمره مورد استفاده قرار گرفته است:

اتوی اتوماتیک که پس از چند دقیقه بدون استفاده مانده خاموش میشود

سه شاخه یا سوکت تلفن که امکان اتصال سیم به پریز برق وجود ندارد

دربهای اتوماتیک که پس از چند دقیقه بسته میشوند

مراحل اجرای روش خطا ناپذیری :

قدم اول: شناسایِ و تعریف مشکلات

قدم دوم : اولویت بندی مشکلات

قدم سوم : پیدا کردن ریشه ی مشکلات

قدم چهارم : پیدا کردن راه حل

قدم پنچم : اندازه گیری نتایج حاصله

به تعبیر مولوی :

"تا که موش دزد در انبان ماست       حاصل اعمال چهل ساله کجاست

اول ای جان،دفع شر موش کن          بعد از ان در جمع گندم کوش کن"

2-2)دومین سین(seiton)نظم و ترتیب و اراستگی

قرار دادن اشیاء در جای مناسب

تعیین محل صحیح

تعین نحوه ی استقرار در محل

رعایت مقررات استقرار نتایج

پیدا کردن اشیاء به سادگی(مکان)

یافتن اشیاء به سرعت(زمان)

دومین مرحله ی نظام 5s نظم و ترتیب است.

پس از انکه ضروری ها را از غیر ضروری ها تشخیص دادیم و اقلام اخیر را از محیط کارمان بیرون ریختیم و یا دور کردیم باید بدین امر بپردازیم که ضروری ها را با چه نظم و ترتیبی استقرار دهیم و با چه نظم و ترتیبی از انها استفاده به عمل اوریم.

شعار سین دوم : جایدهی هر چیزی در جای مناسب به شیوه ی مناسب و هدف اولیه و اساسی ان، حذف نیاز به جستجو است.

معنای لفظی : اجرای یک چیدمان اراسته به منظور دسترسی اسان و سریع به اشیاء موجود در محل کار.

معنای صنعتی : روشی برای حذف جستجو.

برخی دیگر از هدف های عمده ی نظم و ترتیب عبارتند از:

ارتقاء کار ارایی و بهره وری

حفظ و بهبود کیفیت

رعایت ایمنی

بهره وری زمان(جلوگیری از اتلاف وقت)

بهره وری مکان

بهره وری فرایند از طریق جایدهی و چیدمان(lay out)درست و تامین گردش درست کارها

حفظ سلامت فکر و اذامش ذهن و رضایت کارکنان

دلپذیر کردن محیط کار

2-2-1فرایند برقراری نظم و ترتیب:

A.تحلیل وضع موجود

B.اتخاذ تصمیم در مورد تعیین محل مناسب استقرار اشیاء

C.تعیین نحوه ی استقرار اشیاء و بازگرداندن ان به همان نحوه پس از استفاده و رفع نیاز

D.اموزش و تشویق و کنترل افراد به رعایت همیشگی مراقبت های فوق

A.تحلیل وضع کنونی :

برای اینکه وضع موجود را تحلیل کنیم باید نحوه ی قرار گرفتن اشیاء در اقلام و مدت و مشکلات دسترسی به اسناد و اوراق ئ لوازم مورد نیاز کارکنان بخش مورد نظر را به دقت مورد مشاهده قرار دهیم ،استفاده از علائم ،نشانه ها،نماد ها و ...برای تشخیص محل اشیاء و اقلام باید مورد بررسی قرار گیرد . باید از طریق مشاهده ،مصاحبه ،اظهار نظر های کتبی و روش های دیگر تحقیق به ویژه چک لیست،باز خوردهای لازم را بدست اورد و مشکلات را فهرت کرده و راه حل هایی را که به نظر میرسد ثبت و گزارش کرد.

B.تعیین محل مناسب استقرار اشیاء :

کیفیت و کارایی استقرار اقلام واشیاء در محیط کار تا اندازه ی بسیار چشمگیری به نحوه ی استقرار وسایل ی نظیر میز ها و صندلی ها،قفسه ها و کشوهاو... بستگی دارد .در این موارد نقشه از پیش نوشته نداریم و باید با بازبینی از مدل کار ودر نظر گرفتن حجم و ابعاد اشیاء و لوازم نسبت به استقرار محل کار تصمیم بگیریم.

برقراری و رعایت تداوم نظم وترتیب در استقرار اشیاء و لوازم ،این کمک اساسی را نیز به ما میکند که به موقع از کمبود ها اگاه شویم وبرای تهیه ی انها اقدام کنیم.

برخی از عمده ترین راه کارها برای حداکثر بهره وری مکان در محیط های تنگ کاری:

1.نصب قفصه بر دیوار ها بجای قرار دادن انها بر کف زمین

2.استفاده از صندلی های تا شو و جمع کردن و کنار زدن انها در مواقعی که مشتری نداریم

3.استفاده از کشو های قرار گرفته بر روی هم به صورت عمودی

و...

C.مشخص کردن محل و نحوه ی استقرار اشیاء یر مبنای استقرار کارکردی:

عمده ترین ضوابط در این زمینه نیز همان سهولت دسترسی به اقلام،سهولت رفت و امد،بهره وری زمان ،بهره وری مکان و نکات ایمنی و همچنین دلپذیر کردن محیط کار است.بررسی را از دور ترین محل های محیط کار شروع میکنیم ،زیرا معمولا اشیاء و وسایل ضرورت دارند را بطور طبیعی در محل دورتر و به اصطلاح در گوشه و کنار میگذاریم.بنابراین کار از محل های دور اغاز و تا استقرار میز ادامه میدهیم.

D.اموزش،تشویق و کنترل افراد به رعایت همیشگی مراتب فوق:

برای انکه هر کس دیگر نیز در غیاب فرد مسئول بتواند به سهولت به اشیاء و اسناد دست یابد باید نظام خاص و همه فهمی را ابداع کند وبه مرحله ی اجرا در اورد.برای نیل به این هدف میتوانیم از نمایه گذاری با رنگ ها که از اشتباه و سرگردانی جلوگیری میکند استفاده نمود .

نظم و ترتیب هنگامی بهترین تاثیر را دارد که یکایک افراد در ان مشارکت داشته باشند و از هوش و خلاقیت خود برای ابداع و به کارگیری روش های مطلوب در زمینه ی ذخیره سازی و جایگذاری اشیاء بهره گیرند.

اهداف:

نظم و ترتیب در محل کار

استقرار و جایدهی مناسب(از لحاظ کیفیت،ایمنی و باز دهی)

ارتقاء بهره وری از طریق حذف زمان تلف شده برای جستجو ی اشیاء

فعالیت ها :

تمرین و رقابت در زمینه ی اوردن و بازگرداندن اشیاء

مرتب کردن محل کار و تجهیزات و اشیاء

اصول:

استقرار و ذخیره سازی کارکردی

حذف نیاز به جستجو

یکی از بزرگترین نتایج انجام این فاز؛سین دوم؛دادن برنامه و جلوگیری از اتلاف هایی است که ذیلا در ارتباط با شناسایی انها صحبت میکنیم.

2-2-2.حذف اتلاف ها :

در یک خط تولید اغلب هفت نوع اتلاف (muda)وجود دارد که در زیر اورده شده است:

لیست مواد هفت گانه:

1.مودای تولید بیش از حد

2.مودای انتظاری

3.مودای حمل و نقل

4.مودای فرایندی

5.مودای انبارش

6.مودای حرکت

7.مودای تعمیرات و بازسازی

مودا(muda)به زبان ژاپنی یعنی اتلاف،هدر رفتن

نسبت ارزش افزوده در برابر مودا واقعا غیر قابل انتظار است زیرا مودا قابل مشاهده نیست.

بد ترین وضعیت "مودای تولید بیش از حد" است،زیرا تجمع عظیمی از کالای نیمه ساخته بر پا میشود و این خود،همه ی انواع موداها ی دیگر را از نظر می پوشاند.

در حقیقت سیستم تولید به هنگام در ابتدا برای حذف مودای تولید بیش از حد بوجود امد.مودا (اتلاف)را فقط به وسیله ی مشاهده ی دقیق در کف کارخانه(گمبا)میتوان پیدا کرد.

حذف مودا نیاز به سالها تجربه دارد به عبارت دیگر هر چه در کف کارخانه (گمبا)کار کنید،نقطه نظرات بهتری را در جهت بهبود بخشی میتوانید ارائه دهید و ان تحقق نمی یابد مگر با نظم وترتیبی فراگیر و به کمک همه .

اساس عدالت در عالم هستی قرار گرفتن هر چیزی در موضع و جایگاه خود است.

"ان خدایی که هفت اسمان را به طبقاتی منظم بیافرید و هیچ در نظم خلقت خدای رحمان،بینظمی و نقصان نخواهی یافت"

(سور ه ی ملک،ایه ی 3)

جدول

     

2-3.سین سوم(SEISO)

پاکیزه سازی-پاکیزه نگهداری

پاکیزه سازی محیط کار

دور ریختن ضایعات

پاکیزه سازی از الودگی

تحت کنترل گرفتن لوازم و محیط

بازبینی لوازم مصرفی

کنترل مکان ها و اشیاء

سین سوم یعنی: "سی سو"(SEISO)

پاکیزه سازی،پاکیزه نگهداری،هر دو را در نظر  دارد و به همین دلیل مستلزم بازبینی مستمر است.گستره ی پاکیزه سازی در محیط های کار فکری مانند؛محیط های کار تولیدی نیست اما ضرورت پرداختن به ان به هیچ مجه منتفی نمیباشد و در حقیقت محیط کار،خانه ی دوم انسان هاست و همان طور که پاکیزه سازی را در محیط منزل رعایت می کنیم در محیط کار نیز اگر چه محیط صنعتی نباشد باید همان معیار ها و تدابیر را به کار بگیریم.

پاکیزه سازی چند ویژگی اساسی دارد:

1.استمرار

2.بازبینی مداوم

3.التزام گروهی و در عین حال اقدام فردی،یعنی هر کس باید پاکیزه کننده و پاک دارنده اشیاء و وسایل و محیط کار خود باشد.

در حقیقت؛پاکیزه سازی به صورت یک عادت و یک سلیقه در می اید.

بودجه ای که برای پاکیزه سازی هزینه می شود به مراتب کمتر از بودجه ای خواهد بود که برای مبارزه با خطرات و بیماری های حاصل از الودگی در محیط ها توسط سازمان تامین اجتماعی صرف میشود.

به گفته ی تاکاشی اوسادا(مؤلف کتاب 5S) "پاکیزه سازی چیزی فراتر از پاکیزه نگه داشتن اشیاء است.

پاکیزه سازی،فلسفه و تعهدی است برای پذیرش مسئولیت در قبال تمامی وجوه اشیاء مورد استفاده،به گونه ای که این اشیاء همواره در بهترین وضعیت و کیفیت نگهداری شوند.

نباید هرگز گرفتار این تصور شوید که پاکیزه سازی صرفا تمیز کردن اشیاء و کارهای خسته کننده همراه ان است،بلکه باید پاکیزه سازی را به عنوان نوعی بازرسی و بازبینی در نظر بگیرید."

پاکیزه سازی با کیفیت رابطه ی تنگاتنگ و با بهداشت کار رابطه ی دقیق و مستقیم دارد.

هدف بسیاری از این توصیه های بین المللی کار،حفظ بهداشت و ایمنی نیروی کار؛در درجه ی نخست از طریق پیشگیری  و در درجه ی‌ دوم از طریق مبارزه با الودگی محیط کار است.

قلمرو پاکیزه گی تنها محدود به به محیط های کار و تولید اعم از تولید کالا یا خدمات نیست در امر توزیع نیز به ویژه در دهه های اخیر پاکیزه سازی و پاک داشت،اهمیت بسیار یافته است.

فنون بسته بندی و عرضه ی کالا به صورت هرچه پاکیزه تر با استفاده از انواع پوشش ها،بر پاکیزه گی استوار است.

پاکیزه سازی از سوی دیگر به این امر کمک میکند که دو سین نخست یعنی ساماندهی و نظم و ترتیب،بهتر عملی شود،زیرا در جریان پاکداشت مرتبا به نواقص پیش امده در دو سین نخست پی می بریم.

فرایند پاکیزه سازی در درجه ی نخست به کشف و تحلیل عوامل ناپاکیزگی و اتخاذ تدابیر پیشگیری از الوده شدن،نظر دارد.

اصلی ترین راه،کشف نکردن است،نباید با عمل خود محیط را الوده کنیم و چنانچه ناخواسته،الودگی پیش اید ان را بزدائیم >>اوسادا<< شش مورد را به عنوان دستور شخصی ذکر میکند:

1.چیزی یا جایی را کثیف نخواهم کرد

2.چیزی را نخواهم ریخت

3.ریخت و پاش نخواهم کرد

4.هر چیزی را همان موقع تمیز خواهم کرد

5.نوشته های پاک شده را باز نویسی‌ خواهم کرد

6.اعلان های پائین افتاده را دوباره نصب خواهم کرد

در بخش های تحقیقاتی و کارهای خدماتی پاکیزه سازی،به پاکداشت وسایل و لوازم اداری و خود محیط کار محدود میشود.

باید در هر بخش کار،یکی از همکاران را به عنوان مسئول و ناظر برای پاکیزه سازی تعین کرد،که بهترین شخص نماینده ی 5S همان بخش است.

اهداف:

دستیابی به میزان مطلوبی از پاکیزه گی،حذف کامل الودگی ها

شناسایی مشکلات جزئی از طریق بازبینی

درک پاکیزه سازی به عنوان نوعی بازبینی

فعالیت ها :

به کارگیری 5S به هنگام لزوم

پاکیزه سازی بهتر و دقیق تر

پاکیزه سازی و بازبینی تجهیزات و ابزارها

مسئولیت داشتن تمامی افراد

اقدام جهت پاکیزگی محل هایی که اکثرا افراد انها را نمی بینند

اسان سازی،پاکیزه سازی و بازبینی

اصول :

پاکیزه سازی به عنوان نوعی بازبینی و درجات مختلف پاکیزه گی

"نظافت و پاکیزه گی از ایمان است"

"اسلام پاکیزه است،پس شما نیز پاکیزه باشید،زیرا وارد بهشت نمی شوید مگر انسان پاکیزه"

رسول اکرم(ص)

2-4.سین چهارم(SEIKETSU)

حفظ و نگهداری – استاندارد سازی

کنترل و اصلاح دائمی

پاکسازی

نظم و ترتیب

نظافت

استاندارد سازی

بازدید و مشاهده

بهره گیری از رنگ

استاندارد سازی به معنای عام این کلمه رعایت حد مطلوب پاکیزه گی است،اما در نظام 5S این واژه معنای عام تری دارد و شامل استفاده از همه ی چیز هایی می شود که ادمی را از احساس پاکیزه گی و زیبایی،شاداب می کند.

یکی از مثال های بارز این تدابیر،رنگها هستند.

طبقه بندی رنگ ها به رنگ های شاد کننده،رنگ های خسته کننده،رنگ های حزن انگیز و یا حتی خشم انگیز و نظایر ان بر همین اساس است.

مقوله ی دیگر زیبای است،کار در محیط زیبا و دلپذیر به ارتفاء کار ایی انسان منجر می شود.

مکانیسم اجرائی سین چهارم،کنترل دیداری است.

هدف کنترل دیداری تشخیص مواردی است که با استاندارد های سه سین نخست،هماهنگی ندارد وبه عبارت دیگر ناهمگونند.

تشخیص ناهمگونی ها اگر به طور دقیق و مداوم اجراء شود چندان وقت گیر نیست،شیوه ی نگهداری پیشگیرانه(preventive maintenance) که اجرای ان امروزه از بدیهییات کار سازمان هاست،همراستای همین سین چهارم می باشد.

مدیریت دیداری و بازبینی و کنترل و حفظ استاندارد ها و زمان بندی ها از طریق بازبینی محیط ها ی گوناگون کار توازن ظرفیت ماشین الات انبار های مختلف مواد و قطعات و تجهیزات ما را در جریان ناهمگونی ها قرار میدهد.

یکی از تکنیک هایی که به ما در کنترل دیداری کمک میکند نمایه گذاری با رنگ هاست .

اصولا نمایه گذاری و مشخص کردن اشیاء و وضعیت ها و دستورها به کمک رنگ ها یکی از کارهای اساسی معمول در جهان صنعتی است.

سنتی ترین نمایه به کمک رنگ،چراغ های راهنمایی و رانندگی است و نمونه ی اعلای این امر پانل خلبان هواپیماست که به علائم و رنگ های گوناگون مجهز گردیده است.

در محیط کار های فکری و خدماتی سین چهارم بیشتر به حفظ و تامین و تداوم فعالیت هایی که به ویژه در زمینه ی نظم و ترتیب انجام داده ایم نظر دارد.

در بخش کنترل دیداری روش ها ونشانه هایی بکار میروند که اهم انها به قرار ذیل میباشد:

1-2-4.روش های کنترل دیداری

1.نشانه های خطر

2.نشانه های احتیاط

3.نشانه های راهنما

4.نشانه های مکان استقرار اشیاء

5.خطوط کف سالن ها و راهروها برای نشان دادن جهت و یا اختصاص قسمتهای ویژه به حمل و نقل مواد

6.نشانه های نیازمندی دستگاه به تعمیر

7.نشانه های توقف موقت یا طولانی دستگاه ها

8.نشانه های مربوط به مراحل توالی فرایند

9.نشانه های حفاظت و ایمنی

10.نشانه های جانشینی دستور العمل

11.دستور العمل های اویخته به دیوار

12.نام اشیاء و موارد کاربرد انها

13.جهت نما ها

14.بر چسب های گوناگون

 

انواع برچسب ها :

1.بر چسب نوع جنس

2.بر چسب راهنمای کاربرد جنس

3.برچسب های مربوط به بازبینی ادواری

4.برچسب های حرارتی

5.برچسب های ابزار دقیق

6.برچسب های نشاندهنده ی‌ مسئولیت

7.برچسب های نشانگر بر روی اندازه نماها

8.برچسب های مربوط به میزان موجودی اقلام گوناگون در انبار

9.برچسب های مربوط به حمل اشیاء

10.برچشب های طبقه بندی اشیاء و پرونده ها بر حسب نظام 5S

بر خلاف واژه های دیگر،استاندارد سازی بیان کننده ی وضعیت است،یعنی وضعیتی که پس از انجام مکرر ساماندهی،نظم و ترتیب و پاکیزه سازی و توجه ویژه به انها حاصل میشود.

عوامل دیداری یکی از مؤثرترین و کارا ترین ابزارهای در دست ماست.

به همین دلیل،کوتاه نیامدن و سخت گرفتن در زمینه ی مدیریت عوامل دیداری از اهمیت زیادی برخوردار است.

چه انحرافی رخ داده است؟

چگونه روی داده است؟

در مورد ان،چه کارهایی باید انجام شود؟

پاسخ تمامی این پرسش ها باید از نقطه نظر دیداری کاملا روشن باشد و در صورت امکان باید از حواس دیگری نیز در این زمینه کمک گرفت.

اما اینها تنها قسمتی از مدیریت دیداری است.

مدیریت دیداری در حقیقت راهی برای غلبه بر فراموش کردن پاره ای از موارد و مسائل به دلیل سادگی و حتی بی اهمیت بودن انهاست.

انجام فعالیت های 5S برای یک بار بسیار اسان است؛اما هنگامی که نوبت به استمرار و تکرار انها میرسد کار دشوار میشود.

با این وجود،استمرار تنها راه چاره ای ‌در برابر پسروی و برگشتن به جای اول است.

 در اینجاست که به کارگیری مدیریت عوامل دیداری بسیار اهمیت پیدا میکندزیرا از این طریق هر کس فورا میتواند وجود مشکلات و موارد غیر عادی را تشخیص دهد و در نتیجه میتواند همه چیز را در وضعیت مطلوب نگاه داشت

اهداف :

استاندارد های اجرایی برای تداوم 5S

مدیریت دیداری‌ خلاق به منظور اشکار شدن ناهمگونی ها و موارد غیر عادی

فعالت ها :

مدیریت دیداری خلاق

تشخیص و اقدام سریع و بهنگام

به کار گیری ابزار هایی از قبیل دفترچه های راهنما،برای حفظ استاندارد سازی

نمایه گذاری با رنگ ها

استفاده از برچسب ها

استفاده از برچسب های نشان دهنده ی جهت

استفاده از برچسب های نشان دهنده ی قطر

استفاده از برچسب های نشان دهنده ی جهت ها ی باز و بسته کردن

استفاده از برچسب های نشان دهنده ی ولتاژ

نمایه گذاری رنگی لوله ها

اصول :

مدیریت دیداری و استاندارد کردن فعالیت های 5S

"ایمان بدون عمل و همچنین عمل بدون ایمان پذیرفته نمی شود"

رسول اکرم(ص)

5-2.سین پنجم : انضباط و فرهنگ سازی (SHITSUKE)

اموزش افراد و اگاهی

اگاهی از مقررات

ایجاد عادت صحیح

حضور کلیدی افراد

گرد همایی و جلسات کوتاه

تکرار شفاهی الزامات

مقوله ی انضباط یعنی خو کردن به انجام دقیق،درست و به موقع تکالیف فردی در هماهنگی با انجام تکالیف از سوی همکاران بر حسب اصول مشخص و استاندارد های معین،خود به دو نوع انضباط فردی و انضباط گروهی یا جمعی تقسیم می شود.

مفهوم جمعی انضباط،همکاری همه ی اعضاء یک خانواده ، یک تیم یا یک گروه بر طبق اصول از قبل مشخص شده می باشد.

بنا بر این وضع و تدوین اصولی که همه از ان اگاه باشند و اعمال خود را با ان وفق دهند عنصر اساسی انضباط است.قدیمی ترین مصداق انضباط گروهی در ارتش کشورها و معمولی ترین ان در کارهای‌تیمی و مسابقات ورزشی گروهی است.

عدم رعایت معیار های انضباطی در محیط کار،هم به انجام به موقع کارها و هم به سهولت و روانی فرایند و بلاخره به کیفیت بهره وری و اثر مندی لطمه وارد می اورد.

برای ترویج فرهنگ خانه داری دو فعالیت عمده باید انجام دهیم :

گام اول : اموزش افراد برای اینکه تمامی افراد سازمان در محل کار خود نظافت و انضباط را رعایت کنند،اصلی ترین نکته ای که باید اموزش بدهیم انضباط کاری است،انضباط کاری یعنی وقت شناسی،رعایت کامل دستورالعمل و مقررات،احترام گذاشتن به یکدیگر،انجام به موقع و مطابق استاندارد تولید،تعمیر و نظافت،حفظ ظاهر اراسته،استفاده از تجهیزات و وسایل ایمنی و رعایت سلسله مراتب و رعایت حقوق دیگران.

اگر همه ی ما وظایف خود را خوب انجام دهیم و انضباط کاری داشته باشیم رواج فرهنگ خانه داری در کار اسانتر است.

گام دوم : عادت کردن در طبیعت تمامی انسان ها و جود دارد،لذا پس از مدتی کار در یک محیط نا اراسته و اشفته عملا به نااراستگی عادت میکنیم و حساسیت به دیدن اشفتگی از بین میرود و اگر فردی خارج از قسمت،در قسمت ما وارد شود بهتر از ما میتواند اشفتگی های محیط کار ما را ببیند. این اصل اساسی است برای ایجاد نظام ممیزی شده.

ممیزی به این معنا که مشاهده کننده نباید از کارکنان همان قسمت باشد و در این مشاهده،ممیزی،باید بر اساس انچه میبیند نا اراستگی ها را پیدا کند.لذا ممیزی بدون غرض و با مقصد کمک انجام می پذیرد و با مچ گیری و ایراد گیری و بازرسی فرق دارد.

در این مرحله اجرای چهار سین اول را ممیزی میکنیم و سعی میکنیم مغایرت های موجود را پیدا کرده و به کمک افراد هر قسمت و مدیریت انها،اشکالات را برطرف کنیم.

در طرح ارزشیابی و پاداش دهی عملکرد فیزیکی(Performance Evaluation and Compensation)از مهمترین ضوابط امتیاز یابی،انضباط است زیرا رعایت انضباط به بهبود عملکرد می انجامد

فنون اساسی ارتقاء بهره وری که محور انها انسان می باشد از جمله : تجزیه تجزیه و تحلیل شغل، مطالعه کار،وضع استاندارد های زمانی کار،ارزشیابی عملکرد و انواع قرار دادهای جمعی،همه و همه منظورشان فراهم اوردن شرایطی است که در ان کار با حد اعلای انضباط انجام می شود.

با انجام تجزیه و تحلیل شغل(Job Analysis) است که به وضع استاندارد ها ی عملکرد شغلی قادر خواهیم گشت.

 در مطالعه ی کار(Job Study) نیز که یک ی از فنون اساسی ارتقاء و بهره وری با کمترین هزینه است منظور،دستیابی به بهترین روش انجام کار و اندازه گیری کار در روش جدید بر مبنای استاندارد های زمانی کار و انضباط لازمه است.

در مقوله ی اندازه گیری کار،زمان سنجی(Time Study)و حتی حرکت سنجی(Motion Study)معیار های انضباطی را مد نظر دارد.

مدیریت مبتنی بر هدف(MBO-Management By Objective)،مدیریت اشتراکی(Participative management)،حلقه ی‌ کنترل کیفی(QCC-Quality Control Circles)همه و همه بدون انضباط فردی و جمعی امکان ناپذیرند.

برای برقراری انضباط،تمرین،توجه و اموزش،کنترل،ارزشیابی،راهنمایی و کمک و سرانجام پاداش دهی ضرورت دارد . افزون بر اموزش،مقوله ی کنترل از اهمیت خاص ای برخوردار است. کنترل هم در معنای،خود کنترلی و هم در کنترل دیگران،هر دو مطرح است.

برای انجام این منظور باید از دستور العمل ها و چک ایست های ویژه استفاده به عمل اورد.

در جریان کنترل انضیاطی است که مسئول واقعی شناخته می شود.فقدان انضباط  ویا عدم رعایت ان توسط همگان،اختلال های فاحشی را به وجود می اورد که عمده ترین انها به قرار زیر می باشند :

اختلال در رعایت برنامه ی زمان بندی شده ی تولید

ایجاد ظرفیت عاطل(Idle Capacity)

ساعات کار از دست رفته

ایجاد مشکل در سیستم حمل و نقل مواد

ایجاد دشواری برای انبارها

بهم ریختن توازن ظرفیت ها

ایجاد مشکلات فرایندی

نزول کیفیت و عدم رضایت مشتری

انضباط در برگیرنده ی چیزی بیش از یک بعد اخلاقی است که بیان شیوای ذیل ان را تکمیل میکند :

"فرهنگ عالی انسانی،شرق و غرب نمی شناسد"

علامه مرحوم جعفری

انضباط به معنی اندیشیدن به مشکلات،پیشنهاد راه حل برای انها و تلاش برای به کار گیری این راه حل ها در جهت رفع ان مشکلات نیز هست.

این موضوع به ویژه هنگامی که نوبت به ملاحظات مربوط به کیفیت،ایمنی و الودگی میرسد از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

انجام مکرر یک کار ثابت به صورتی مطلوب برای افراد بسیار مشکل است.انسان ها طبیعتا دچار خطا می شوند انها برای جایگزین کردن روش های اسان به جای شیوه های درست،بسیار مستعدند از بسیاری از جهات حکم فرما کردن انضباط در محیط کار مهمترین اقدام برای حصول اطمینان از کیفیت مطلوب محصول نهایی است

اهداف :

1.مشارکت کامل در ایجاد عادت صحیح و پیروی از مقررات

2.عادت به برقراری ارتباط به نحو صحیح و کنترل نتیجه ی ان

فعالیت ها :

1.اجرا ی یکی از فعالیت های5S به مدت یک دقیقه

2.ارتباط متقابل

3.مسئو لیت های فردی

4.تمرین عادات صحیح

5.اموزش افراد و تعین مسئولیت های فردی

6.اگاهی از مقررات و پاکیزه سازی همگانی

7.مدیریت فضاهای عمومی و نحوه ی رفتار در انها

8.تمرین نظم و ترتیب

9.تمرین وقت شناسی

اصول :

شکل دهی عادات صحیح و انضباط محیط کار

3-2. 10نکته ی اسای درباره ی 5S :

1.5S  نظیر بهره وری و کیفیت در همه جا و همه ی کار ها از خانه گرفته تا محل کار و رفت و امد بین این دو محل مصداق دارد.

2.در سطح کارخانه هار تولیدی یا مکان هایی مانند انبارها، 5S عرصه ی عملی بیشتری دارد

3.هیچ جا نیست که برای اجرای 5S عرصه ای نباشد و در برخر از فعالیت ها نظیر فعالیت های بی فکری و اداری اصول 5S هم بطور مستقیم،مورد استفاده قرار می گیرند و هم در سیستم ها و روش ها انعکاس می یابند

4. 5S مانند مطالعه ی کار (Work Study)معمولا مستلزم هزینه ای و یا لااقل هزینه ی گزافی نیست و حتی در بسیاری از موارد خود گرد اوری و استفاده از اقلام غیر ضروری در بخش های دیگری که به انها نیاز دارند و یا فروش انها موجب صرفه جویی در هزینه ها ویا افزایش نقدینگی میگردد،به نحوی که میتوان از محل همین صرفه جویی ها یا در امدهای حاصله،مخارج اجرای 5S را تامین کرد.

5. 5S کار همه است نه فرد یا افراد خاص ولی باید از سوی مدیران تائید و از نظر مالی هدایت و ارزیابی شود

6.همکاری و کوشش در اجرای  5S هر فرد در محیط کارش را به عنوان یکی از معیارهای ارزشیابی و پاداش دهی قرار داد (از طرح چک لیست ادیت مدیران میتوان بهره جست)

7.   5S علاوه بر یک فن و یک رویکرد ویژه،یک فلسفه ی زندگی و تحول فکری است و علاوه بر نتایج مستقیم اعمال ان در سازمان،خود افراد را در زندگی اصولی،اهل داوری و متمایز دهنده نیک از بد و ضروری از غیر ضروریو مقید به نظم و ترتیب،نظافت،حفظ معیار ها و موازین و با انضباط بار می اورد و نگاه می دارد.

8. اجرای طرح ویا پروژه ی 5S تنها با همکاری خود دست اندر کاران که بر امور،وقوف و اشراف دارند و مشکلات ،محدودیت ها ونیاز های خود را می شناسد و احتمالا به مرور زمان،پیشنهادها و راه حل هایی نیز در این زمینه ها در ذهن شان نقش بسته است میسر است.
9.ممکن است در اجرای 5S بخش و یا بخش هایی از محیط کار از نظر رعایت 5S به طور غیر رسمی و غیر سیستماتیک،وضع مثبتی داشته باشند و نیاز های تغییراتی شان ناچیز باشد.

10.زمان دقیق کار ها و انجام فاز ها در جریان کار مشخص تر می شود که ممکن است از وقت تعین شده ی قبلی کمتر یا بیشتر باشد.

2-6-5. 5S + 2other S    

استادان مدیریت دو اصل دیگر نیز به پنج سین افزوده اند ونام ان را به 7S تغییر د اده اند و در بعضی از سازمانها اجرا می شود که عبارتند از: سین ششم : سخت کوشی (SHIKKARI YARU)

علاوه بر تامین معاش،انسان دو نیاز اساسی دیگر دارد که در حین کار اضافه می شود یکی خلاقیت و دیگری اجتماعی بودن و احساس تعلق به اجتماع است.

متاسفانه این گونه تصور می شود کار و فعالیت های روزانه ی افراد فقط برای کسب درامد و تامین معاش است؛در صورتی که دو نیاز فوق از عالی ترین نیاز های انسان است و معمولا هر چه سطح زندگی و معرفت افراد بالاتر میرود و ارزش پول در برابر انجام کار پائین تر می اید و نیاز عالی ترانسان بیشتر مطرح می شود و به رفتار های اراسته میپردازد.

هدف اصلی این سین ایجاد رفتار اراسته در تک تک افراد سازمان است .

فعالیت ها :

1.انجام کار با کیفیت

2.رعایت زمان شروع کار،زمان استراحت و زمان انجام کار و وقت شناسی(به ویژه کار گروهی و جلسات)

3.ارتباط شایسته و مناسب کاری با سایر همکاران

4.رعایت پاکیزه گی و اراستگی محیط کارگاه و محوطه عمومی کارخانه و جلوگیری از الودگی

5.پاکیزه گی و اراستگی لوازم و کمد شخصی در محیط کار

6.شرکت در امور اراستگی عمومی و دقت در نگهداری محیط در وضع مطلوب

7.احترام به قوانین و دستور العمل های داخلی و محیط کار و رغایت انها

8.پرهیز از شوخی های نامناسب

دو نکته ی مهم برای رعایت سین ششم :

-نکته ی اول : سعی کنید از ابزارهای مناسب(راههای مناسب)جهت ترغیب و تشویق افراد سازمان به فعالیت های اراسته استفاده کنید،لازم است این راهها بیشتر جنبه های فرهنگی و زمینه ساز لرضاء نیاز به خلقت و اجتماعی‌ بودن باشد.

-نکته ی دوم : همواره ارزش تلاش هایتان را برای بهتر نگه داشتن محیط کار به یاد داشته باشید.

محیط کار را اول خانه ی خود بدانید چون زمان بیشتری از بیداری خود را  در انجا می گذرانید.

سین هفتم : سماجت (SHUKKAM)

تکرار یک عمل در انسان ان را تبدیل به عادت میکند و تکرار عادت تبدیل به یک فرهنگ می شود.لذا کلیه ی فرهنگ های خوب نتیجه ی تکرار اعمال خوب بوده و بر عکس

در زندگی روزمره موارد بسیاری وجود دارد که در اثر مداومت و تکرار برای بسیاری از ما به صورت عادت ها و فرهنگ های خوب در امده مانند :

عادت کردن به انجام عبادات واجب روزانه بدون فراموشی و سهل انگاری

عادت کردن به مسواک زدن مرتب

عادت کردن به ورزش و نرمش صبحگاهی

عادت کردن به سحر خیزی

در یک محیط اراسته پیش از اجرای 6S اول باید بر تکرار انها اصرار و پافشاری کنیم،تا جایی که به عادت و فرهنگ محیط ما تبدیل شود و هرچقدر بر اجرا ی مقررات پاکیزگی و نظم و انضباط تلاش کنیم به همان نسبت فرهنگ اراستگی بیشتر در محیط ما حاکم می شود.

برای اینکه بهتر بتوانیمفرهنگ خانه داری را رواج دهیم باید مراقب رفتار ها و عادات خود باشیمو انها را اصلاح کنیم؛زیرا ممکن است در اثر انجام کار کوچک بطور نادرست و ناخود اگاه محیطمان را اشفته و کثیف کنیم لذا سماجت و پافشاری و سر سختی در انجام کار خوب تا سر حد عادت بنمائیم.

برنامه های مشخص و مکرری را برای انجام اصول اراستگی برنامه ریزی کرده و انجام انها را دائما بررسی کنید؛مثلا نظافت و گرد گیری و مرتب کردن 3الی 7 دقیقه ای در ابتدا و انتهای کار،برای تمام کارکنان در همه ی سطوح.

در این مرحله باید مدیران و سرپرستان اجرای مداوم فعالیت های اراستگی را در محدوده های زیر نظر خود بررسی و نقاط ضعف انها را اصلاح کنند.

5s چیست؟ - اصول مدیریت ایمنی

ارسال توسط reza maleki