تاريخ : یکشنبه ۱٤ خرداد ۱۳٩۱

خطر تشعشع پرتوهای یونیزان (DANGER RADIOACTIVE RADIATION)

مقدمه

آزمایشات غیر مخرب NDT(Non- destructive tests) بوسیله رادیوگرافی تکنیکی است برای کنترل کیفیت در حد بالا. در این متد ما به داخل عناصر نفوذ میکنیم و عکس میگیریم، همانند همان عکسبرداری (رادیوگرافی) در پزشکی، و بدینوسیله تصمیم میگیریم که آن عنصر برای منظور ما مناسب هست یا نه.

برای انجام رادیوگرافی در سایت دو راه موجود است:

1- رادیو گرافی با دستگاه قابل حمل و نقل X-Ray

2- ایزوتوپ رادیو اکتیو ( چشمه مهر و موم شده )


هر دو سیستم ضررها و منفعت های خاص خودشان را دارند. ماشین های X- Ray حجیم هستد و در سایت های ساختمانی احتیاج به نیروی برق دارند که تامین آن مشکل است. در عوض زمانیکه از آنها استفاده نمیشود بی خطر هستند.

ایزوتوپ های رادیو اکتیو بی نهایت کوچک هستند و احتیاجی هم به نیروی برق ندارند؛ بنابراین به راحتی قابل حمل و نقل میباشند ولی عیب بزرگ آنها در اینست که دائما در حال پرتوزائی هستند که بس خطرناک است و باید به شدت مورد حفاظت قرار گیرند.

در استانداردی که در پی میاید مسئولیت ها و راههای ایمن کاربرد،نگهداری و حمل و نقل مواد رادیو اکتیو بیان شده است.

 

مطالب موردبحث

1. منظور از تشعشع چیست؟

2. اثر آن بر سلامتی چیست؟

3. حفاظت در برابر اشعه چگونه است؟

4. چگونه برچسب بزنیم و آنرا حمل و نقل کنیم؟

5. چگونه آنرا نگاهداری کنیم؟

6. وظایف پیمانکاران رادیو گرافی

7. وظایف سرپرستان ایمنی

8. وظایف پزشک صنعتی

9. نتیجه گیری

 

1. پرتو چیست ؟

پرتو عبارت از انرژی است که از یک منبع انرژی به صورت امواج یا ذرات ریز باردارشده (یونیزه شده) در فضا به حرکت در میاید.

این تشعشعات همیشه در اطراف ما وجود دارند و بصورت طبیعی یا مصنوعی ایجاد میشوند مانند:خورشید، نورهای مختلف، مواد رادیواکتیو، لیزر، ماشین X-Ray، تلویزیون.

قابل ذکر است که ما به شکل طبیعی مقداری جزئی پرتو در طول روز دریافت میکنیم که قسمتی از آن برای بدن ضروری میباشد.

 

خصوصیات فیزیکی تشعشع

هسته ناپایدار اتم با تشعشع مداوم خود به حالت پایدار میرسد.

این تشعشعات پرتوهای یونیزه کننده هستند.

 

انواع پرتوهای یون ساز


تاثیر بر سلامتی

پرتو دهی: عبارتست از میزان یونیزه شده اشعه گاما در مجاورت هوا

مقدار دریافتی: عبارتست ازمیزان پرتوهای اشعه گاما که به اجسام می تابد و در آنها ذخیره میشود و به عبارت دیگر ضایعات بیولوژیکی که آن میزان پرتو گاما در اجسام ا یجاد میکند.

- اثر مخرب بیولوژیکی بستگی مستقیم به مقدار و زمان پرتو گیری دارد.

- ضایعه چگونه ایجاد میشود: سلول های بدن انسان به نسبت مقدار و مدت پرتوگیری یونیزه شده یا برانگیخته میشوند. این برانگیختگی باعث اختلال درا نجام وظایف حیاتی آنها میگردد.

- میزان این ضایعات بستگی به مقدار انرژی داردکه سلول یا بافت نشست کرده است (ذخیره شده است)

1. هیچ یک از حواس پنجگانه انسان قادر به شناسائی پرتو های یون ساز نیستند

2. اثر حاد پرتو گیری بمقدار زیادبه قطع انجام وظایف حیاتی اعضائ بدن و بالاخره مرگ می انجامد.

3. پرتوگیری بمقدار کم ایجاد سرطان های مختلف مینماید.

4. اشعه گاما بعلت قدرت نفوذ فراوانی که دارد به تمام زوا یای درون انسان نفوذ کرده و ضایعات جبران ناپذیری ایجاد مینماید.

 

حفاظت

منطقه حفاظت شده :منطقه ای که در آن رادیو گرافی انجام میگیرد بایدبوسیله علامت گذاری مشخص  شده و کنترل شود.

این ناحیه باید بوسیله طناب، پرچم یا تابلوهای زرد رنگ که علامت سه گوش رادیو اکتیو را دارد تا حد 2.5 microSv در ساعت از دیگر نواحی جدا شود.

از چراغهای چشمک زن در روز یا شب استفاده کرد و نگهبانانی دراطراف محوطه، بالا، پائین گمارده شوند که با سوت خود افراد را از ورود به محوطه کنترل شده باز دارند.

راههای ورود به محوطه باید بسته شوند و با تابلوهای رادیو اکتیو مشخص شوند.

 

عملیات رادیوگرافی به روش ایمن

» روش اجرائی کار باید نوشته و قبل از شروع کار آماده شود.

» این روشها باید شامل وقوع احتمالی حوادث پیش بینی نشده نیز باشد.

» فرد مسئول تأمین حفاظت کارکنان در مقابل اشعه منصوب شده و حاضر و ناظر بر انجام کار باشد.

» اجازه کار صادر شده باشد.

» کار در کوتاه ترین زمان ممکن انجام شود.

» محوطه عملیات تا شعاع 2.5 microSv/h بوسیله علائم، طناب، تابلو مشخص شده باشد.

» تابلوهای هشدار دهنده نصب گردد.

 

انجام کار به روش ایمن

» اجازه کار

» کوتاهترین زمان ممکن

» محوطه کنترل شده

» علائم هشدار دهنده

» نظارت

» وسائل استحفاظی

» داشتن برنامه کار

  1. 5.   UV, FLAME DETECTORS

 

نگاهداری

برچسب زنی و نگاهداری مواد رادیو اکتیو:

- کلیه وسائل و بسته های حاوی مواد رادیو اکتیو باید با برچسب مخصوص مواد رادیو اکتیو (سه گوش ) مشخص شوند.

- محلهای نگاهداری باید به شکلی کامل ساخته شوند.

- برای مثال جعبه های بسیار محکم در محوطه ای محصور و محیطی دور دست (Bomb pits) یا جعبه های بسیار محکم و عایق بندی شده در محوطه ای تا حد ممکن دور از کارکنان و نفرات عادی در زیر زمین ساخته شود.

- سطح تشعشع به فاصله 10cm از دهانه pit برای مردم عادی 1microSv/h

- سطح تشعشع به فاصله10cm   از دهانهpit برای کارکنان2.5microSv/h    

 

وظایف پیمانکاران رادیوگرافی

» معرفی نماینده ای به بخش ایمنی جهت هماهنگی و بعهده گرفتن مسئولیت های زیر: Radiation Protection Advisor= RPA

  • عملیات هماهنگی شامل: زمان عملیات، پرمیت، اطلاع رسانی و ...
  • مسئولیت ا نجام سلامت کلیه اعمال رادیوگرافی و اعتبار وسائل و تجهیزات
  • مسئولیت حمل ونقل و کاربرد صحیح وسائل وتجهیزات  مطابق با دستورالعملها
  • رسیدگی به هر گونه تابش بیش از حد مجاز به افراد و اطلاع رسانی به بخش ایمنی (این مورد حادثه تلقی میگردد که باید برگ حادثه تنظیم گردد)
  • وسائل و نفرات لازم جهت کنترل محیط: نگهبانان، چراغ چشمک زن، نوار خطر، علائم، سوت، چراغ قوه، و ...
  • کنترل تمام زوایای محوطه رادیوگرافی جهت اطمینان از تخلیه کامل افراد
  • تکنیسین های رادیو گرافی (Classified Personnel) باید دارای Film Badge از سازمان انرژی اتمی ایران (IAEO = Iran Atomic Energy Organization) باشند.
  • تکنیسین های رادیو گرافی (Classified Personnel) باید دارای Pocket Dosimeter باشند که در پایان هر روز مقدار پرتوی را که دریافت کرده اند چک نمایند.

 

وظایف سرپرستان ایمنی

» سوپر وایزر ایمنی توسط نماینده پیمانکار (RPA) از انجام رادیوگرافی مطلع میشود. این اطلاع رسانی توسط یک فرم (Notification) صورت میگیرد که درآن محل و زمان رادیوگرافی، قدرت چشمه و شعاع محوطه ای که باید حفاظت شود ذکر میگردد. یک طرح ساده که کروکی محل را نشان دهد نیز ضروری میباشد.

» سرپرست ایمنی PTW را بررسی مینماید.

» سرپرست ایمنی باید مطمئن شود که پرمیت دیگری برای همان محوطه و همزمان صادر نشده باشد.

» محوطه باید Gas test شود.

» شعاع محوطه ممنوعه تا 2.5microSv/h با رادیو متر (Survey Meter) چک  شود.

» علامات هشدار دهنده، چراغهای چشمک زن، تعداد نگهبانان و ... چک شوند.

» زوایا، گوشه و کنار و طبقات محوطه کنترل شده دقیقا مورد بازرسی قرارگیرد تا از تخلیه کامل افراد مطمئن شد.

» سرپرست ایمنی باید از مسیر حرکت دوربین رادیو اکتیو مطلع شود و از خروج آن از پالایشگاه یا برگشت به Bomb Pit بعد از خاتمه کار مطمئن شود.

» دوربین از محل نگاهداری مستقیم به محل رادیو گرافی حمل میشود. توقف آن در پارکینگ عمومی یا در میان افراد یا حمل دستی آن بین افراد ممنوع است.

» پی گیری معاینات پزشکی افراد عادی یا کارکنانی که در معرض پرتو زیاد قرار گرفته اند. برگ حادثه فراموش نشود.

 

وظایف پزشک صنعتی:

پزشک صنعتی افراد عادی و کارکنانی را که توسط سرپرست ایمنی معرفی شده اند مورد مراقبت پزشکی قرار میدهد و برای آزمایشات به مراکز پزشکی اعزام میدارد.

 

نتیجه گیری

اصول حفاظت در مقابل اشعه با رعایت این 3 اصل اثرات سوء پرتو را به حداقل برسانیم:

1. زمان پرتو دهی را کوتاه کنید.

2. فاصله منبع انرژی را با افراد تا حد ممکن افزایش دهید.

3. سپر حفاظتی مناسب را بین منبع و افراد قرار دهید.

4. !KEEP AWAY

5. While RADIOGRAPHY

6. در هنگام رادیو گرافی تا میتوانید از محل دور شوید.

ارسال توسط reza maleki